VERKADE
Ericus Gerhardus Verkade begon in 1886 in Zaandam zijn brood- en beschuitfabriek. Meer dan een eeuw later kwam een einde aan het zelfstandige familiebedrijf: in 1990 werd Verkade onderdeel van het Britse United Biscuits. Dat concern kwam vervolgens in andere handen en sinds 2016 maakt Verkade deel uit van het internationale voedingsmiddelenbedrijf pladis. De fabriek aan de Westzijde in Zaandam bestaat nog altijd en telt ongeveer 280 medewerkers. De naam bleef dus, het eigendom veranderde volledig.
Dat een Zaans familiebedrijf generaties lang succesvol is, biedt geen garantie dat de familie ook eigenaar blijft. Bekende Zaanse namen laten zien hoe eigendom kan veranderen, terwijl een merk of fabriek soms gewoon blijft bestaan.
DUYVIS
De wortels van Duyvis gaan in de Zaanstreek terug tot 1806. In 1969 werd Koninklijke Fabrieken T. Duyvis overgenomen door AKZO. Daarna volgde in 1987 Sara Lee en in 2006 PepsiCo. Opvallend genoeg bleef de productie wel aan Zaandam verbonden: in 1991 werd daar zelfs een nieuwe fabriek gebouwd. Duyvis laat daarmee zien dat verlies van familiebezit niet automatisch betekent dat ook de regionale aanwezigheid verdwijnt.
WESSANEN & LAAN
Wessanen groeide bijna twee eeuwen onder sterke invloed van de familie Laan. In 1959 koos de familie voor een beursgang. Drie jaar later vertrok het laatste familielid uit de directie, waarmee na bijna tweehonderd jaar een einde kwam aan de directe familiezeggenschap. De familie bleef nog enkele jaren grootaandeelhouder. Hier verdween het familiekarakter dus niet door één plotselinge verkoop, maar stap voor stap.
VAN GELDER ZONEN
Bij Van Gelder Zonen liep de familielijn eveneens generaties door. In 1845 trad de derde generatie aan en in 1900 werd het bedrijf omgevormd tot een naamloze vennootschap. De handel werd later naar Amsterdam verplaatst en het concern groeide ver buiten de Zaanstreek. Volgens de Stichting Zaanse Papiergeschiedenis betekende die ontwikkeling uiteindelijk het einde van Van Gelder als besloten Zaans familiebedrijf. De papierproductie in Wormer stopte in 1981.
CROK & LAAN
Crok & Laan werd in 1891 opgericht door Dirk Crok en zijn schoonzoon Jan Laan en specialiseerde zich later in plantaardige oliën en vetten. In 1971 werd het bedrijf overgenomen door Unilever. In 2002 volgde verkoop aan het Maleisische IOI en in 2018 nam het Amerikaanse Bunge 70 procent van de aandelen over. Onder verschillende eigenaren bleef het bedrijf zich ontwikkelen en investeren. Ook hier bleef de Zaanse oorsprong herkenbaar, terwijl het familiebezit al lang verdwenen was.